PSMA-PET

KAPSAMLI REHBER

PSMA Nedir?

Prostat Spesifik Membran Antijeni (PSMA), prostata özgü membran antijeni ifadesinin kısaltmasıdır. Bu, prostat hücrelerinin zarında bulunan ve normal prostat hücrelerine kıyasla kanserli prostat hücrelerinde çok daha yüksek miktarlarda yer alan bir proteindir. PSMA, tükürük bezleri gibi prostat dışındaki vücut bölgelerinde de bulunabilir. Özellikle prostat kanseri hücrelerinde yoğun bir şekilde bulunması nedeniyle, PSMA prostat kanserinin teşhis ve tedavisinde kullanılmaktadır. PSMA, pozitron emisyon tomografisi (PET) taramasında bir hedef teşkil eder.

PSMA-PET Nedir?

PSMA-PET taraması, vücuttaki prostat kanserinin tespit edilmesine yardımcı olan bir görüntüleme testidir. Çoğunlukla, yayılmış veya tedavi sonrasında nüksetmiş (tekrarlamış) kanseri belirlemek amacıyla kullanılır.

PSMA-PET taraması, PET görüntüleme testlerinden biri olarak kabul edilir. PET taramasında, vücuttaki belirli hücrelerin tespit edilmesine yardımcı olan radyoaktif bir izleyici madde kullanılır. Bu madde damardan enjekte edilir ve vücuda yayılır. PET tarayıcısı, izleyici maddenin toplandığı bölgeleri algılar.

PSMA-PET taramasında, PSMA ifade eden hücrelere bağlanmayı sağlayan bir maddeyi içeren bir izleyici kullanılır. PSMA, normalde sağlıklı prostat hücrelerinin yüzeyinde bulunan bir proteindir. Ancak prostat hücreleri kanser hücresine dönüştüğünde de PSMA ifade etmeye devam ederler.

İzleyici madde ayrıca bir miktar radyoaktif materyal içerir. Enjekte edildikten sonra vücuda yayılır, prostat kanseri hücreleri üzerindeki PSMA ya bağlanır ve radyoaktivite yayar. Bu radyoaktivite, PET tarayıcısı tarafından algılanır. Ardından bilgisayar kullanılarak, izleyici maddenin biriktiği bölgeleri gösteren görüntüler oluşturulur.

PSMA-PET Öncesi Hazırlıklar Nelerdir?

PSMA-PET hazırlığına gelince; kullanılan radyofarmasötik türüne bağlı olarak, tetkik öncesinde nükleer tıp merkezinin tavsiyelerine uymak görüntüleme sonuçlarını iyileştirebilir.

- İlaç Kullanımı: İlaç kullanımı işlemi etkilemese de hasta, kullandığı ilaçları sağlık uzmanına bildirmelidir.

- Su Alımı: İşlem öncesinde ve sonrasında yeterli miktarda su alınması, radyofarmasötiğin vücuttan atılmasına yardımcı olabilir.

- İdrar Yapma: Görüntülemeden önce idrar yapmak, daha net görüntüler elde edilmesine yardımcı olabilir.

- Diyet: Bu işlemin yapılabilmesi için son 24 saat boyunca özel bir karbonhidrat beslenme düzenine uymanız gerekmektedir. Muayeneden önceki son altı saat boyunca su dışında hiçbir şey tüketmemelisiniz.

Reçetesiz satın alınanlar da dahil olmak üzere tüm kullanılan ilaçlar, vitamin ve takviyeler hakkında, ilaçlara, gıdalara, iyota veya latekse karşı bilinen alerjiler ya da gelişen olumsuz reaksiyonlar hakkında, vücudunuzda metal veya implant (örneğin kalp pili, diğer implant türleri ya da mermi parçası ve vücut piercingi gibi metal cisimler) hakkında, klostrofobiniz varsa veya farklı fobileriniz merkezinize bunu bildiriniz.

PSMA-PET Nasıl Çekilir?

- Enjeksiyon: PSMA-PET taramasından önce, bir sağlık personeli tarafından kolunuzdaki bir damara radyoaktif madde enjekte edilecektir. Bu madde; hücre zarlarında PSMA ifade eden hücrelere bağlanan bir bileşik ile az miktarda radyoaktiviteden oluşur.

- Bekleme Süresi: Radyoaktif maddenin vücudunuza düzgün bir şekilde dağılması için görüntüleme işlemine geçilmeden önce yaklaşık bir saat beklenebilir. Bu süre zarfında sessiz ve karanlık bir odada kalabilirsiniz. Sizden oturmanız veya bir yatağa uzanmanız istenebilir. Ayrıca bu süre boyunca herhangi bir elektronik cihaz kullanmamanız istenecektir.

- PET-CT Taraması: PSMA PET-CT görüntüleme; tek bir seansta, hem CT ile kesitsel görüntülerin hem de PET taraması yoluyla hücresel düzeydeki görüntülerin elde edilmesi için tek bir cihazın kullanıldığı hibrit bir görüntüleme tekniği örneğidir. Bu iki görüntüleme tekniğinin birleştirilmesi, işlemlerin ayrı ayrı yapılmasına kıyasla toplam işlem süresini kısaltır ve doğruluğu artırır. Süreç boyunca hareketsiz ve sessiz kalmanız gerekir. İşlem genellikle yaklaşık 30 ila 60 dakika sürer. Bu kadar uzun süre tek bir pozisyonda oturmak rahatsızlık hissetmenize yol açabilir.

PET-CT Ne Kadar Sürer?

PET-CT taraması için gereken süre hastadan hastaya değişiklik gösterir. Ancak genel olarak:

- FDG enjeksiyonu sonrası süre: 30-90 dakika

- Görüntüleme süresi: 20-45 dakika

- Toplam işlem süresi: 90-180 dakika

PSMA-PET Sonrası Yan Etkileri ve Riskleri Nelerdir?

PSMA PET taramasının oldukça güvenli bir tetkik olduğu kabul edilir; bununla birlikte, her tıbbi işlemde olduğu gibi, bununla ilişkili bazı olası riskler de söz konusu olabilir. Bu riskler genellikle oldukça düşüktür ve çoğu insan herhangi bir sorun yaşamaz. Başlıca riskler ve faktörler şunlardır:

-Enjeksiyon Bölgesinde Hassasiyet: Radyofarmasötiğin enjekte edildiği bölgede bir miktar ağrı, kızarıklık ve hatta morarma görülebilir. Bu yan etkiler genellikle tanısal işlem tamamlandıktan kısa bir süre sonra kaybolur.

-Hidrasyon: İşlem sonrasında yeterli miktarda sıvı tüketmek, radyoaktif izleyicinin vücuttan etkili bir şekilde atılmasını sağlamaya yardımcı olacaktır. Bu durum, vücudun diğer bölgelerinin maruz kalacağı radyasyon düzeyini azaltmaya katkı sağlayacaktır.

-Dinlenme: Bazı hastalar, özellikle işlem sırasında sedasyon uygulandıysa, test sonrasında yorgunluk hissedebilirler. Eğer öneriliyorsa, testten sonraki tüm gün boyunca dinlenilmesi tavsiye edilir.

-Alerjik Reaksiyonlar: Radyoaktif maddeye karşı alerjik reaksiyonlar görülebilir, ancak bu durum nadirdir. Bu alerjik reaksiyonlar genellikle hafif seyreder ve kaşıntı ya da döküntü gibi belirtiler gösterir. Nadir durumlarda anafilaksi adı verilen daha ciddi bir alerjik reaksiyon ortaya çıkabilir; ancak bu tür durumlar için gerekli hazırlıklar yapılmıştır.

-Radyasyon Güvenliği: Diğer tüm görüntüleme testlerinde olduğu gibi, PSMA PET de de bir miktar radyasyona maruz kalınır. Doktorunuz, testi yalnızca faydaları risklerinden daha ağır bastığı durumlarda yaptırmanızı önerecektir. Radyoaktif izleyiciler (tracer) alan kişiler, başta hamile kadınlar ve çocuklar olmak üzere diğer bireylere yönelik radyasyon riskini azaltmaya yönelik önlemlere uymalıdır. Bu önlemler arasında belirli bir süre yakın temastan kaçınma, yemek yeme ve tuvalet kullanımı sırasında ayrı gereçler kullanma ve vücut sıvılarının uygun şekilde bertaraf edilmesine ilişkin kurallara uyma yer alır.

-Araç Kullanımı: PSMA PET taramasının ardından araç kullanmanız ve dilerseniz işinize dönmeniz mümkündür. Ancak tarama sırasında rahatlamanızı sağlayan herhangi bir ilaç aldıysanız araç kullanmamalı; bunun yerine, sizi eve götürecek birine ihtiyaç duymalısınız.

-Uçuş: Radyoaktif madde vücutta yaklaşık 24 saat kalır. Bu süre zarfında uçak yolculuğu yapmak, havaalanlarındaki güvenlik kontrollerinde kullanılan radyasyon tarayıcılarının uyarı vermesine yol açabilir. Uçakla seyahat etmeyi planlıyorsanız, lütfen sağlık ekibinizden, PSMA PET taraması geçirdiğinizi gösteren ve güvenlik kontrolünde ibraz edebileceğiniz bir belge/kart temin edin.

-Klostrofobi: Tarayıcının tünel benzeri yapısı nedeniyle, klostrofobi sorunu yaşayan bazı hastalar kaygı veya huzursuzluk hissedebilir. Bu tür durumlarda, hastanın bu durumu sağlık personeline önceden bildirmesi en iyisidir; zira bu sayede personel, gerekirse sakinleştirici gibi destekleyici önlemler alabilir. Bu yan etkiler oldukça nadir görülür ve yalnızca hafif düzeydedir.

PSMA-PET/CT Sonucu Kaç Günde Çıkar?

PET-CT taramasının raporu genellikle iki ila beş iş günü içinde hazır olur. Bu süre, merkezdeki iş yoğunluğuna ve elde edilen görüntülerin niteliğine bağlı olarak değişmektedir.

PSMA-PET/CT, standart PET taramasından farkı nedir?

Standart PET taramaları toplam metabolik aktiviteyi ölçmek için glikoz bazlı izleyiciler kullanırken, PSMA-PET/CT özellikle prostat kanseri hücrelerini hedeflemek üzere tasarlanmış izleyicilerden yararlanır; böylece prostat kanserine yönelik hem duyarlılığı hem de özgüllüğü artırır.

PSMA-PET/CT taraması başka kanser türlerini de gösterebilir mi?

PSMA-PET/CT taraması, doktorlar tarafından sıklıkla prostat kanserini tespit etmek amacıyla kullanılır. Ancak bu, PSMA nın yalnızca prostata özgü olduğu anlamına gelmez. Bazen diğer kanser türlerinde de görülebilir ve bunlar PSMA-PET/CT taramasında tespit edilebilir. Bu durum şu organları kapsayabilir: Tükürük bezi, Tiroid, Karaciğer, Böbrek, Beyin, Meme, Akciğer

PSMA-PET/CT, MR veya CT gibi geleneksel evreleme yöntemleriyle kıyaslandığında ne gibi bir yere sahiptir?

Avustralya da yürütülen bu çalışmaya yaklaşık 300 erkek katıldı; katılımcıların tamamına yakın zamanda biyopsi ile doğrulanmış lokalize prostat kanseri teşhisi konmuştu ve hepsi yüksek riskli hasta olarak sınıflandırılmıştı. Tüm hastalar için önerilen tedavi; prostatektomi veya prostata yönelik radyoterapiyi içeriyordu. Katılımcıların yarısına önce BT ve kemik taraması, diğer yarısına ise PSMA PET-CT taraması uygulandı.

Görüntüleme sonuçları, PSMA PET-CT taramasının metastaz tespitinde %27 daha yüksek doğruluk sağladığını gösterdi (%92 ye karşılık %65). Doğruluk oranı, testin duyarlılık ve özgüllük değerleri toplanarak hesaplandı. PSMA PET-CT işleminde kullanılan radyasyon dozu, geleneksel görüntüleme yöntemine kıyasla çok daha düşüktü. Görüntüleme sonuçlarına dayanarak; geleneksel görüntüleme yöntemi uygulanan gruptaki erkeklerin %15 i için, PSMA PET-CT uygulanan gruptaki erkeklerin ise %28 i için önerilen tedavi planı değiştirildi. PSMA PET-CT taramasının, geleneksel görüntüleme yöntemine kıyasla çok daha az sayıda belirsiz sonuç ortaya çıkardığını belirtmek önemlidir (%7 ye karşılık %23).

PSMA-PET/CT; prostat kanserinin ilk evrelemesinde, hastalığın nüksünün veya sebat etmesinin tespit edilmesinde ve farklı evrelerdeki metastazların değerlendirilmesinde yararlı olduğunu kanıtlamıştır. PSMA görüntüleme, tedavi planlarının değiştirilmesinde ve zaman zaman hastalar için yeni tedavi seçeneklerinin belirlenmesinde de faydalı olmuştur.

PSMA-PET/CT, prostat kanseri hastalarının klinik yönetiminde değerli bir tanı aracı olarak kabul edilmektedir. Bu yöntem, günümüzde prostat kanseri tanısı için mevcut olan en hassas görüntüleme tekniği olarak görülmektedir (Society of Nuclear Medicine and Molecular Imaging, 2021).

PSMA-PET taraması tüm vücudu kapsar mı?

Evet, PSMA-PET taraması tüm vücudu kapsar.